Đọc sách chủ động: hướng dẫn thực hành

Bạn đọc hết một chương, gấp sách lại rồi nhận ra mình không biết ý nào cần giữ. Không nhất thiết bạn phải đọc chậm hơn hay ghi lại mọi câu. Hãy thử đọc với một câu hỏi, dừng ở những ý có ích và ghi lại đủ để lần sau tìm được.

Đọc chủ động là cách tương tác với nội dung: bạn chọn mục đích, đặt câu hỏi và kiểm tra điều mình hiểu. Cách này đặc biệt hữu ích khi đọc để học hoặc giải quyết một việc; đọc để thư giãn thì bạn không cần biến mỗi trang thành bài tập.

Bắt đầu bằng một câu hỏi

Trước khi mở sách, viết một câu phù hợp với việc bạn đang làm: “Tôi muốn hiểu vì sao kế hoạch hay đứt nhịp?” hoặc “Chương này giúp tôi chọn cách ghi chú như thế nào?”. Câu hỏi không cần hoàn hảo; nó chỉ giúp bạn quyết định chỗ nào nên đọc kỹ.

Nếu đọc để chuẩn bị một cuộc thảo luận, bạn có thể cần nắm ý chính và những lý do tác giả đưa ra. Nếu tìm cách làm một việc, bạn có thể chú ý vào các bước và điều kiện áp dụng. Cornell Learning Strategies Center gợi ý xác định mục đích, xem trước nội dung và lên kế hoạch dùng thông tin trước khi bắt đầu.

Xem trước để biết mình đang đi đâu

Xem qua mục lục và tiêu đề trước khi đọc kỹ.

Đọc mục lục, tiêu đề chương và các đề mục. Với một chương dài, lướt phần mở đầu, các hình hoặc bảng, rồi chọn đoạn liên quan đến câu hỏi. Đây là bản đồ sơ bộ, không thay cho việc đọc phần bạn muốn hiểu.

Giả sử bạn muốn tìm cách ghi chú khi đọc. Mục lục cho thấy chương đầu nói về lý do ghi chú, chương sau nói về các phương pháp. Bạn có thể bắt đầu bằng phần phương pháp rồi quay lại chương đầu nếu cần bối cảnh.

Đọc từng phần và trả lời bằng lời của mình

Chọn một đoạn ngắn hoặc một mục — chẳng hạn vài trang — đọc như bình thường rồi tạm dừng. Nhìn khỏi trang và thử nói một hoặc hai câu: tác giả đang đưa ra ý gì? Ý đó trả lời câu hỏi ban đầu đến đâu? Nếu chưa rõ, quay lại phần cần đọc tiếp; nếu đoạn đó chưa trả lời câu hỏi, hãy thử mục khác hoặc điều chỉnh câu hỏi. Không cần cố nhớ nguyên văn.

Bạn có thể thử ba câu hỏi:

• Tác giả muốn giải thích hoặc đề xuất điều gì?
• Ví dụ, lý do hay bằng chứng nào được đưa ra?
• Điều này có liên quan đến việc tôi đang làm không?

Cornell mô tả các cách đọc giáo trình, trong đó có đặt câu hỏi, đọc và tự diễn đạt lại. Với sách không phải giáo trình, bạn có thể điều chỉnh nhịp theo mục đích và loại sách.

Ghi vừa đủ để tìm lại

Đánh dấu một đoạn hữu ích, rồi viết ngắn bằng lời của bạn. Đừng chỉ chép lại vì sau này bạn có thể không nhớ vì sao đã lưu nó. Một ghi chú thực dụng có thể gồm:

Mục	Ví dụ
Câu hỏi	Tôi làm gì khi quên một thói quen?
Ý chính	Chuẩn bị một cách quay lại vừa sức.
Nguồn	Tên sách, chương hoặc số trang để tìm lại.
Việc tiếp theo	Thử viết một kế hoạch dự phòng cho tuần tới.

Đây là ví dụ về cách ghi, không phải nội dung hay kết luận của một cuốn sách cụ thể. Nếu chưa biết dùng ý đó ra sao, chỉ ghi câu hỏi hoặc vị trí trang cũng đủ. Với bài cần kiểm chứng, trở lại trang sách để kiểm tra ý tác giả; nếu cần kiểm chứng một dữ kiện sách dẫn, hãy tìm tài liệu gốc của dữ kiện đó.

Kết thúc buổi đọc bằng một lượt nhìn lại

Trước khi cất sách, nhìn lại câu hỏi ban đầu. Bạn có câu trả lời chưa, hay cần đọc tiếp phần khác? Chọn một ý để giữ, một điều còn băn khoăn hoặc một hành động nhỏ. Đặt ghi chú ở nơi bạn sẽ nhớ tìm, chẳng hạn cùng tên sách trong sổ hoặc thư mục quen dùng.

Một buổi đọc ngắn vẫn có giá trị nếu bạn biết mình đọc để làm gì và có thể quay lại ý quan trọng. Khi muốn đi sâu hơn, hãy thử so sánh các cách ghi chú và giữ lại cách phù hợp với việc đọc của bạn.